W poniedziałek w tureckiej Antalyi rozpoczyna się szczyt klimatyczny ONZ COP31. Gospodarze chcą, by głównym tematem rozmów była elektryfikacja, i proponują niewiążące zobowiązanie, by do 2035 roku prąd pokrywał co najmniej 35 proc. światowego zapotrzebowania na energię. Szczyt odbywa się w cieniu wojny na Bliskim Wschodzie, która pokazała, jak mocno świat nadal zależy od paliw kopalnych.

Na czym polega inicjatywa „35 do 35”

Turcja przedstawiła Global Electrification Pledge, czyli globalne zobowiązanie do elektryfikacji, w skrócie „35 by 35”. Dziś energia elektryczna odpowiada za około jedną piątą światowego końcowego zużycia energii, jak podaje Międzynarodowa Agencja Energii (IEA). Ankara przekonuje, że zwiększenie tego udziału przyspieszy przejście na odnawialne źródła i poprawi bezpieczeństwo energetyczne.

Prezydent COP31 i turecki minister środowiska Murat Kurum powiedział: „Elektryfikacja jest odpowiedzią”. Jego zdaniem tegoroczny kryzys energetyczny pokazał, że importowana energia to energia, której się nie kontroluje. Kurum zapowiedział, że celem szczytu jest „wprowadzenie ery elektryczności”.

Na liście priorytetów są też:

• gospodarka zero waste,
• ograniczanie emisji metanu,
• miasta odporne na zmianę klimatu,
• zielona industrializacja,
• edukacja,
• wdrażanie krajowych planów klimatycznych.

Krytyka: skąd ma się brać prąd

Organizacje klimatyczne zwracają uwagę, że zobowiązanie nie wymaga, by dodatkowa energia elektryczna pochodziła ze źródeł niskoemisyjnych. Powstaje więc pytanie, czy sama elektryfikacja może być uznana za postęp klimatyczny, skoro prąd można wytwarzać także z węgla czy gazu.

Spór wpisuje się w szerszy podział. Koalicja państw, w tym wyspiarskie kraje Pacyfiku najbardziej zagrożone podnoszeniem się poziomu mórz, domaga się wyraźniejszej globalnej mapy drogowej odejścia od paliw kopalnych. Z kolei wielu producentów ropy i gazu, w tym Arabia Saudyjska, uważa, że paliwa kopalne mogą pozostać ważną częścią miksu energetycznego, jeśli będą połączone z technologiami ograniczającymi lub wychwytującymi emisje.

Tło: wojna z Iranem i drożejące paliwa

Wojna USA i Izraela z Iranem poważnie zakłóciła dostawy ropy przez Cieśninę Ormuz. Ceny paliw wzrosły na całym świecie, a rządy szukają alternatywnych źródeł. Prezydent USA Donald Trump zachęca do polityki maksymalizującej wydobycie ropy, gazu i węgla. Korea Południowa, Indie, Tajlandia i inne kraje Azji zwiększyły zaufanie do węgla lub podjęły kroki, by podnieść produkcję prądu z elektrowni węglowych. Jednocześnie rośnie też wykorzystanie energii odnawialnej, czemu sprzyja eksport taniej, czystej technologii z Chin.

Co to oznacza dla Polski

Zobowiązanie jest dobrowolne, więc nie nakłada bezpośrednich obowiązków na Polskę ani na inne kraje. Jako członek UE Polska uczestniczy jednak w negocjacjach klimatycznych ONZ, a ich kierunek może wpływać na przyszłe europejskie i światowe debaty o energii. Warto śledzić, czy ostateczne ustalenia szczytu powiążą elektryfikację z energią niskoemisyjną.

Dla zwykłego odbiorcy najważniejszy jest wątek bezpieczeństwa i cen. Kraj importujący paliwa jest wrażliwy na wahania na światowych rynkach, o czym przypominają obecne podwyżki. Elektryfikacja, na przykład w transporcie czy ogrzewaniu, może zmniejszać tę zależność, ale jej wpływ na klimat zależy od tego, jak powstaje prąd. W Polsce węgiel wciąż odgrywa w tym miksie istotną rolę, więc spór o to, jaką energią zasilać „erę elektryczności”, nie jest tu tylko teorią.

Źródło: Al Jazeera – „Turkiye pushes electrification top of climate agenda as COP31 set to open”