Katedra w Kolonii, najczęściej odwiedzany zabytek Niemiec, ma nowe oświetlenie nocne. Zamiast potężnych reflektorów z dachów sąsiednich budynków zamontowano ponad 700 niewielkich lamp LED, i to bez wiercenia choćby jednego otworu w kamieniu. Według autorów projektu zużycie energii spadło o 80 proc., a budowla wygląda po zmroku wyraźnie lepiej.

Od zalewu światłem do podkreślania detali

Dotychczas gotycką świątynię oświetlały głównie metalohalogenkowe lampy o mocy 1000 W, ustawione na okolicznych budynkach. Pochłaniały sporo prądu, a według pracowni Licht Kunst Licht (LKL) zalewały bryłę neutralnym, białym światłem, które spłaszczało fasadę. Nowy projekt powstał we współpracy z zakładem energetycznym RheinEnergie oraz kolońską Dombauhütte, czyli warsztatem odpowiedzialnym za konserwację katedry.

Projektanci postawili na ciepłą barwę światła, subtelne podświetlenie od tyłu i pionowe światło muskające, które uwydatnia rzeźbione detale. Założenie streszcza zdanie studia: „Światło podąża za architekturą, a punktowe oświetlenie zastępuje bezładne zalewanie budowli światłem”.

Lampy na zaciskach, nie na wkrętach

Najważniejszym elementem projektu są specjalnie zaprojektowane wielofunkcyjne słupki. Mocuje się je do budowli za pomocą indywidualnie dopasowanych zacisków, które chronią kamień. W dzień mają być w dużej mierze niewidoczne, a w razie potrzeby da się je zdemontować bez uszczerbku dla zabytkowej struktury.

W każdym słupku jest moduł świetlny bez efektu olśnienia, służący do oświetlania fasady lub ciągów komunikacyjnych. Można go całkowicie przyciemniać i dostosowywać do wydarzeń, pór roku oraz potrzeb ekologicznych. Wejścia i wybrane elementy fasady podświetlają dodatkowo minimalistyczne pylony ze stali nierdzewnej na placu przed katedrą.

Lata prób na miejscu

Brakowało szczegółowych planów architektonicznych, więc trzeba było dokładnie zbadać elewacje. Philipp Schmitz, projektant i szef projektu w LKL, wyjaśnia, że symulacje komputerowe nie wystarczyły przy tak złożonej budowli. Dlatego przez kilka lat testowano światło na miejscu, sprawdzając optykę, kąty i położenie lamp.

Efekt jest też korzystny dla środowiska. Z urządzeń oddalonych od budynku pochodzi teraz tylko 10 proc. światła, wcześniej było to 80 proc. Mniej światła się rozprasza, a długofalowe światło słabiej zakłóca życie zwierząt nocnych.

Co to oznacza w praktyce

Dla czytelnika w Polsce to przede wszystkim przykład, że iluminację zabytku można zmodernizować bez ingerencji w historyczną substancję i przy dużo niższych rachunkach za prąd. Podobne dylematy, czyli koszty energii, ochrona zabytkowego materiału i ograniczanie zanieczyszczenia światłem, dotyczą wielu obiektów także w naszym kraju. Artykuł nie mówi jednak o planach wdrożenia podobnych rozwiązań w Polsce.

Sama katedra to budowla wyjątkowa. Prace ruszyły w 1248 roku, około 1560 roku je wstrzymano, a w XIX wieku wznowiono. Zakończono je w 1880 roku, zgodnie z pierwotnym średniowiecznym planem. W 1996 roku obiekt trafił na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Projekt oświetlenia wygrał głosowanie czytelników portalu Dezeen w kategorii oświetlenia i walczy teraz o tytuł zwycięzcy ogólnego, o którym zdecyduje jury z udziałem Normana Fostera, Michaela Anastassiadesa i Jaime Hayona.

Źródło: Dezeen – „Licht Kunst Licht illuminates Cologne Cathedral’s historic facade with “largely invisible” lights”