Czas płynie szybciej, gdy dobrze się bawimy, i dłuży się, gdy się nudzimy lub denerwujemy. U osób ze spektrum schizofrenii ta rozbieżność między czasem rzeczywistym a odczuwanym bywa znacznie silniejsza. Nowa praca teoretyczna sugeruje, że jedną z przyczyn mogą być kłopoty komórek mózgu z dostosowaniem produkcji energii do bieżących potrzeb.

Czas, przestrzeń i poczucie siebie

Osoby ze schizofrenią mogą doświadczać czasu jako poszatkowanego na oddzielne migawki, a czasem jakby zamrożonego. Znane otoczenie bywa odbierane jako obce lub oderwane od rzeczywistości, a poczucie własnej tożsamości może się zmieniać. Zwykle mózg skleja przeszłość, teraźniejszość i przyszłość w jeden płynny strumień. Autor pracy opublikowanej w czasopiśmie Neuroscience and Biobehavioral Reviews zastanawia się, dlaczego u części chorych to złożone zjawisko zawodzi.

Zebrał wyniki badań na komórkach, obrazowania metabolicznego, zapisów elektrycznej aktywności mózgu i obrazowania czynnościowego. Na tej podstawie zaproponował wspólny model: energetyczne „wąskie gardło” w komórkach nerwowych może ograniczać zdolność mózgu do utrzymania zsynchronizowanych rytmów.

Na czym polega wąskie gardło energetyczne

W modelach laboratoryjnych opartych na komórkach macierzystych komórki osób ze schizofrenią utrzymują prawidłowy podstawowy poziom produkcji energii. Mają jednak mniejszą rezerwę oddechową, więc gorzej radzą sobie, gdy zapotrzebowanie nagle rośnie. Do tego dochodzi spadek o 15–22 proc. w kinetyce reakcji kinazy kreatynowej, co wskazuje na wolniejszy transfer ATP, czyli podstawowego „paliwa” komórek.

Niedobory te mogą się odbijać na rytmach pracy mózgu. U osób ze schizofrenią często obserwuje się słabszą moc i słabszą synchronizację aktywności w reakcji na dźwięki o częstotliwości 40 Hz. Badania obrazowe sugerują też, że wewnętrzne skale czasowe mózgu, czyli swego rodzaju okna pamięci, są mniej elastyczne. Trudniej je zmienić przy przejściu ze stanu spoczynku do zadania. Autor łączy te elementy w jedną hipotezę: gdy zapotrzebowanie rośnie, komórki nie nadążają z dostarczaniem energii, a doświadczenie czasu, przestrzeni i własnego „ja” może się rozpadać.

Jak sprawdzić tę teorię

Praca ma charakter teoretyczny, nie przedstawia nowych wyników eksperymentalnych ani obliczeniowych. Autor proponuje jednak plan weryfikacji:

• Badanie łączone: uczestnicy słuchają rytmicznych kliknięć o częstotliwości 40 Hz przy niskim, średnim i wysokim obciążeniu, a jednocześnie rejestruje się ich fale mózgowe (EEG) i wychwyt glukozy w obrazowaniu PET.
• Analiza skalowania: sprawdza się, czy zużycie energii i synchronizacja fal rosną razem, a wyniki zestawia się z wywiadami klinicznymi dotyczącymi doświadczania czasu, przestrzeni i siebie.
• Kryteria obalenia: jeśli u osób ze schizofrenią energia i aktywność fal mózgowych będą skalować się prawidłowo, hipoteza upadnie.

Autor zaznacza też, że bezpośrednich dowodów łączących zmiany w mózgu z subiektywnymi przeżyciami pacjentów wciąż jest niewiele. Model wymaga najpierw testów, na przykład w małych badaniach pilotażowych z udziałem ochotników albo w symulacjach laboratoryjnych.

Co to oznacza w praktyce

Na ten moment nie ma z tego nowej terapii ani testu diagnostycznego. To pomysł badawczy, który dopiero trzeba sprawdzić. Jeśli jednak kiedyś się potwierdzi, mógłby wskazać nowy kierunek leczenia: terapie wspierające mitochondria lub bufory ATP, które sprawdzano by pod kątem przywracania synchronizacji rytmów mózgu i poprawy codziennego funkcjonowania.

Dla polskiego czytelnika to przede wszystkim informacja o kierunku, w którym idzie światowa nauka, bo praca nie dotyczy konkretnie Polski ani regulacji unijnych. Osoby, które zauważają u siebie lub bliskich niepokojące zaburzenia odczuwania czasu, otoczenia czy własnej tożsamości, powinny skonsultować się z psychiatrą, a nie czekać na wyniki przyszłych badań.

Źródło: Medical Xpress – „Could brain energy mismatches explain altered experiences in schizophrenia?”